KELİME NEDİR? KELİME GRUPLARI
KELİMELER :
Kelime; bir varlığı, bir kavramı, bir niteliği, bir durumu, bir hareketi karşılayan yahut cümle kurmada görevi bulunan ses veya ses topluluğuna kelime denir. Kitap, güzel (kitap), hangisi, yavaş (oku), yazıyor, gibi, ve, ah... vb. birer kelimedir.
Türü bakımından kelimeler; isimler, sıfatlar, zamirler, zarflar, fiil¬ler, edatlar, bağlaçlar ve ünlemler olarak sekize ayrılır.
1. İsimler (Adlar): Canlı ve cansız varlıkları, duygulan, düşünceleri, durumları, kavramları belirten kelimelerdir: Kitap, dünya, millet, orman, kuş, akıl, ağaç, kalem, defter...
2. Sıfatlar: İsimlerin önüne gelerek, onları nitelik, nicelik, yer, sıra gibi durumlar bakımından belirtmeye yarayan kelimelerdir: Güzel (kitap), yemyeşil (orman), küçük (kuş), birinci (ders)...
3. Zamirler: Kendileri isim olmadıkları hâlde, onların yerine kullanı¬lan kelimelerdir: Ben,sen, o, biz, siz, onlar, kim, hangisi, herkes...
4. Zarflar: Fiillerin, sıfatların ya da kendi türünden kelimelerin önüne gelerek anlamlarını kuvvetlendiren veya kısan kelimelerdir: Yavaş (oku), bugün (gitti), çok (kötü), hızlı (geliyor)...
5. Fiiller: Bir iş-ya da hareketi kişi ve zaman göstererek anlatan kelimelerdir: Yazıyor, okuyoruz, geldin mi, oynayacak...
6. Edatlar: Kelimeler arasında ilgi kurmaya yarayan ve ancak cümlede aldıkları görevle anlam kazanan kelimelerdir: kedi gibi uysal, benim için geldi, araba ile gidecek...
7. Bağlaçlar: Kendi başlarına anlamları olmayan, eş görevli kelime¬leri ve cümleleri bağlamaya yarayan kelimelerdir. Ne okuyabiliyorum, ne de yazabiliyorum, ben ve sen, kalem ile kâğıt...
8. Ünlemler: Çeşitli duyguları anlatmaya ve tabiattaki sesleri yansıt¬maya yarayan kelimelerdir: Ah, vah, of, üf, ey, hey, tık tık, pat küt...
Yapısı bakımından kelimeler ise; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç çeşittir:
1. Basit kelimeler: Bütün ekler çıkarıldıktan sonra geriye kalan, kök durumundaki kelimelerdir: İnsan, el, ayak, taş, ağaç...
2. Türemiş kelimeler: kök veya gövde durumundaki kelimelere yapım ekleri getirilerek oluşturulan kelimelerdir: İnsan + lık, göz + lük, taş + çı, odun + cu, süt + cü, ağaç + lık...
3. Birleşik kelimeler: İki ya da daha çok kelimenin birleşmesiyle meydana gelmiş, yeni anlam ifade eden kelimelerdir: Gecekondu (gece + kondu), başkent (baş + kent), hanımeli (hanım + eli), cumartesi (cuma + ertesi), Çanakkale (çanak + kale)...
Ayrıca kelimeler cümle içinde özne, nesne, tümleç, yüklem görevle¬rinde bulunurlar.
KELİME GRUPLARI:
Kelime grubu, bir varlığı, bir kavramı, bir niteliği veya bir hareketi karşılamak üzere, belirli kurallar içinde yan yana gelen kelimeler topluluğu¬dur. Tek kelime ile karşılanamayan varlık, kavram, nitelik, durum ve hare¬ketler, kelime gruplarıyla karşılanır. Örnek : Kutup yıldızı, çamaşır makinesi... Tek kelime ile karşılanan varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketlerin anlamı da kelime gruplarıyla genişletilir. Örnek : küçük çocuk, çok sevilen arkadaş...



Kelime gruplarını 14 başlık altında inceleyebiliriz :
TÜRKÇEDEKİ BAŞLICA KELİME GRUPLARI ŞUNLARDIR:
İSİM TAMLAMASI
SIFAT TAMLAMASI
AİTLİK GRUBU
UNVAN GRUBU
TEKRAR GRUBU
BİRLEŞİK SÖZCÜK
SAYI GRUBU
EDAT GRUBU
SIFAT- FİİL GRUBU
ZARF-FİİL GRUBU FİİL GRUBU
BİRLEŞİK FİİL GRUBU
ÜNLEM GRUBU
BAĞLAMA GRUBU
KISALTMA GRUPLARI


1. İsim tamlaması :
Bir isim unsurunun iyelik sistemi içinde bir başka isim unsuruyla kurduğu kelime gurubuna isim tamlaması denir.
Örnek :
ağacın / meyvesi arabanın / tekerleği kapı/ kilidi masa / örtüsü
badem ağaçlarının /pembe beyaz çiçekleri

Tamlama Çeşidi Tamlayan Tamlanan
Takısız İsim Tamlaması - -
Belirtisiz İsim Tamlaması - - -i
Belirtili İsim Tamlaması -in -i
Zincirleme İsim Tamlaması İkiden fazla isim

2. Sıfat Tamlaması :
Bir isim unsurunun, bir sıfat unsuruyla nitelendiği kelime grubuna sıfat tamlaması denir.


Örnek :
bozuk/ saat ağlayan / çocuk ucuz / sebze çok katlı / binalar
3. Sıfat Fiil Grubu :
Bir sıfat fiil ile bu sıfat fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli¬me grubuna sıfat fiil grubu denir.
Örnek :
hayalleri /yıkılmış (genç) mutluluk rüzgarları /estiren (adam)
4. Zarf Fiil Grubu :
Bir zarf fiil ile bu zarf fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli¬me grubuna zarf fiil grubu denir.
Örnek :
tek başına/dövüşerek gece gündüz/okuyup
5. İsim Fiil Grubu :
Bir hareket ismi ile ona bağlı unsur veya unsurlardan kurulan kelime grubuna isim fiil grubu denir.
Örnek :
onu gireceği sınava hazırlamak güneşli, sakin bir sabaha uyanmak
6. Tekrar Grubu :
Bir nesneyi bir hareketi karşılamak üzere eş görevli iki kelimenin meydana getirdiği kelime grubuna tekrar grubu denir.
Örnek :
çoluk çocuk, içli dışlı, koşa koşa., geze geze, mini mini, iyi kötü, sağa sola, tabak mabak, kuş muş...
7. Edat grubu :
Bir isim unsuru ile bir çekim edatından kurulan kelime grubuna edat grubu denir.
Örnek :
söylediğim / gibi yorgunluğuma / rağmen bir dilim ekmek/ için
8. Bağlama grubu :
Bağlama edatları ile birbirine bağlanmış iki veya daha fazla isim unsu¬runun meydana getirdiği kelime grubuna bağlama grubu denir.
Örnek :
sauaş ve barış
dinlemek, anlamak ve yorumlamak kafası da gönlü de ne ekmek ne para
9. Unvan grubu :
Bir şahıs ismiyle bir unvan veya akrabalık isminden kurulan kelime grubuna unvan grubu denir.
Örnek :
Oğuz Han, Bilge Kağan, Dede Korkut, Sütçü İmam, Şahin Bey, Nene Hatun, Mustafa Kemal Paşa, Albay Tahir, Doktor Murat, Hemşire Neslihan vb.
10. Birleşik İsim (Grubu)
Bir nesnenin özel adı olmak üzere bir araya gelen kelimeler toplulu¬ğuna (grubuna) birleşik isim denir. Birleşik isimler, birleşik kelimelerden farklıdır, yanyana sıralanan özel isimlerle kurulur.
Örnek :
Fatih Sultan Mehmet, Arif Nihat Asya, Orhan Kemal, Memduh Şevket Esendal, Deli Dumrul, Kaşkarlı Mahmut, Emine Işınsu, Sevinç Çokum, Nezihe Araz, Yaşar Kemal, Mimar Sinan...
11. Ünlem grubu :
Bir ünlem edatı ile bir isim unsurundan kurulan kelime grubuna ünlem grubu denir.
Örnek :
Ey Türk gençliği!
Ey Türk istikbalinin evlâdı!
hey Sakarya!
a canım!
be kardeşim!
12. Sayı grubu :
Basamak sistemine göre sıralanmış sayı isimleri topluluğuna sayı grubu denir.
Örnek :
elli üç, yüz yirmi dört, altı yüz otuz iki, bin dört yüz elli üç, bin dokuz yüz on dokuz...
13. Birleşik fiil (grubu)
Bir hareketi karşılamak üzere bir arada bulunan kelimeler topluluğu¬na (grubuna) birleşik fiil denir.
Örnek :
Şikâyet etmiş. Konuşmaya başladı. Almış bulunduk. Misafir ağırladık. Gelmez oldu. Bağlandım kaldım. Gözden geçirdiler.
14. Kısaltma grubu :
Kelime grupları ve cümlelerden yıpranma ve kalıplaşma yoluyla orta¬ya çıkan gruplara kısaltma grupları denir. Bu gruplar genellikle isim fiil, sıfat fiil veya zarf fiiil gruplarının kısalmış ve kalıplaşmış şekilleridir.
Örnek :
eli/açık, başıboş, canı/tez, yüzü/aşkın, haftada/bir, arada/bir, el/ ele, göz/göze